MODERN YAPILARDA DIŞ CEPHE TEHLİKESİ: DİYARBAKIR AY YAPI CORNER OFFECE PLAZA YANGINI VE İSG GERÇEKLERİ
Kayapınar ilçesi Laleş Bulvarı üzerinde bulunan modern ticari komplekste gece saatlerinde çıkan yangın, şans eseri can kaybı yaşanmadan atlatılsa da arkasında ciddi bir yapı güvenliği tartışması bıraktı. Plazanın B blok birinci kat teras dış cephesinde başladığı tahmin edilen alevler, rüzgarın ve malzemenin etkisiyle dakikalar içinde 12 katlı binanın çatısına kadar tırmandı.
Site yönetimi adına açıklama yapan Sercan Öğe, binada doğal gaz altyapısı bulunmadığını, dolayısıyla patlama veya tesisat kaynaklı bir iç yangın ihtimalinin olmadığını belirtti. Öğe ayrıca, rutin bakımları yapılan yangın alarm ve söndürme sistemlerinin saniyeler içinde devreye girerek alevlerin ofis içlerine girmesini engellediğini ve daha büyük bir facianın önüne geçtiğini vurguladı.
Ancak bu durum şu can alıcı soruyu doğurdu: İçerideki sistemler bu kadar iyi çalışırken, dış cephe nasıl bu kadar hızlı tutuştu?
işin uzmanları açıklamalarında şunlara yer veriyor:
Hızlı Yayılımın Arkasındaki Mimari Kusur: "Bariyersiz Giydirme Cepheler"
İçerideki yangın dolapları ve sprinkler (yağmurlama) sistemleri sadece bina içini korumak üzere tasarlanır. Dış cephe kaplamalarında kullanılan alüminyum kompozit paneller veya plastik esaslı yalıtım köpükleri (EPS/XPS) eğer doğru standartta değilse, dışarıdan gelebilecek en ufak bir kıvılcımla (örneğin bir teras sigortası veya klima dış ünite kısa devresiyle) birer meşaleye dönüşebilir.
Dış cephelerdeki en büyük risk, kaplama ile bina duvarı arasında bırakılan havalandırma boşluklarıdır. Yangın mühendislerine göre bu boşluklar birer "baca etkisi" yaratarak oksijeni emer ve alevleri yukarı doğru jet hızıyla fırlatır. Eğer kat aralarına dikey alev geçişini engelleyecek A1 sınıfı (taşyünü/camyünü) yangın bariyerleri yerleştirilmemişse, yangının tüm dış cepheyi sarması kaçınılmaz olur.
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) ve Yangın Yönetmeliği Ne Diyor?
Yaşanan bu ani gelişme ve "hızlı tutuşma" odağında gözler 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine çevrildi.
1. Malzeme Sınıfı Zorunluluğu (Yönetmelik Madde 27)
Mevzuata göre, bina yüksekliği 28.50 metreden fazla olan yapılarda (Ay Yapı Plaza gibi yüksek katlı binalarda) dış cephe kaplamalarının en az zor yanıcı (A2-s1, d0) malzemeden yapılması yasal bir zorunluluktur. Kolay alevlenen (B2 veya E sınıfı) plastik köpüklerin yüksek binaların dış cephesinde yalın halde kullanılması kesinlikle yasaktır.
2. İşyeri İşvereninin ve Bina Yönetiminin Sorumluluğu
İSG mevzuatı uyarınca, ticari amaçla kullanılan plazalardaki işverenler ve bina yönetimi, çalışanların can güvenliğini sadece bina içi acil çıkış kapılarıyla sağlayamaz. Yapının dış cephe malzemesinin standartlara uygunluğunu denetlemek, periyodik risk değerlendirmelerine dahil etmek zorundadır. Yangın bariyerlerinin eksikliği, doğrudan bir "İSG kusuru ve yapısal risk" olarak kabul edilir.
3. Yapı Denetim ve Kabul Süreçlerindeki Açıklar
İSG uzmanları ve mimarlar odası temsilcileri, kağıt üstünde "yangına dayanıklı" görünen ancak sahada maliyeti düşürmek adına standart dışı alt segment kompozit panellerin kullanılmasının bazı plazaları savunmasız bırakılabileceğine dikkat çekiyor.
Kamuoyunun Yanıt Beklediği Kritik Sorular
İtfaiye ve olay yeri inceleme kriminal ekiplerinin raporu beklenedursun, plazadaki ofis sakinleri ve Diyarbakır kamuoyu şu soruların yanıtlanmasını istiyor:
- Binanın dış cephe projesinde hangi sınıfta (A1, A2, yoksa yanıcı B sınıfı mı) malzeme taahhüt edildi ve gerçekte ne uygulandı?
- Kat aralarında alevlerin yukarı sıçramasını durduracak taşyünü yangın bariyerleri mevcut muydu?
- Son dönemde mevzuatta yapılan sertleştirmelere rağmen, yeni ve modern olarak nitelendirilen bu yapılarda dış cephe yangın testleri (TS EN 13501-1) ne sıklıkla denetleniyor?
Plaza yangını, bir noktada modern binaların "estetik ve yalıtım" uğruna dış cephelerinde yangın güvenliğinden ödün verilmemesi gerektiğini gösteren acı bir ihtar niteliğindedir. İçerideki söndürme sistemleri malı ve canı kurtarmış olsa da, dış cephe mevzuatına uyulmaması durumunda modern plazaların ne kadar hızlı birer tuzağa dönüşebileceğini bir kez daha kanıtlamış olacak.
